Byreisa, [1852-53]

Daa mid va i Bynn i Sumar mæ Fiskja, daa saag mid aa haure mid so maangt løie aa undale, ate dæ turte laange Tid, naa ein skulde fortelje ta altihop. Mid hade havt so go Lukke mæ Fiskja, ate dei va so hækne itt'aanaa, so dæ va reint eit Aabin; fyst va dæ no gilde tidige Fisk, aa so fekk mid so go Tærre paa 'naa, at han vart so trauste aa blaanke so dæ skygde igjønaa 'naa; du saag inkje den minste Flekk paa 'naa elde dæ ringaste Liknelse te Skove elde Surke paa noka Side. Dittanne va Kjøpmannin so gilde ta at han vist 'ikje kurr grume han skulde vere mæ oss, aa især mæ me, sida e skulde no fosti vere Styremannin paa Baata. Han baud me no so maange Dramma, ate naar e bære vilde drukkje, so kunna e gjerne gjingje ti ei einaste Fylle heile Da'inn igjønaa. Aa so baud han me inn aa æte me se ogsaa, aa dæ va no so mykje løie ate hade did sett dæ, so hade did storlætt. D'æ undale bærre te gløse inn i Stovinne deira; fyre dær æ so fint aa uppskura kvar Dag, so dæ vore ei Høgtid. Glaskvarmanne æ tilhengde mæ fine, kvite Duka, aa Veggjinne æ tilkleimde mæ rosette Papir aa mæ alle Slags Skildri aa Belæte. Aa so æ dær ingja Grue, anna bærre ein Omn, aa ingre Brika elde Benkje anna bærre Stola. Koppanne aa Matkjørølda dei ha dei i Kjøkja, so du saag inkje slikt i Stovinnne, anna naa Matin va framsette; daa drog dei fram eit lite Bor aa slo upp Klaffanne, aa so sette dei Stola rynterumkring. Kjørølda paa Bora va bærre ta Krusty, aa so va dær Syl'skjeide aa blaanke Junga, so dæ glima ti dei, dæ va kje likso Aarefata, aa Boroskanne aa Treskjeidinne vaare, ska tru. So ha dei eit Slag so dei kalla Gaffel, so dei bere Matin aat Munna mæ; fyre dei tæk inkje Matin mæ Fingraa. Slikslag ha dei smaa Duka so dei breide 'tyve se, so dæ inkje ska sprette paa Klæda. Dæ va Kjøt dei hade te Mat, aa dæ va so fækst at ein kjende Raatævin ta di, aa inkje va dæ skikkele kokt helder, dæ va berre likso løyft elde forvelt. Aa Brøde, dæ va bærre Stumbrød, aa dæ mæ va so raatt, so ein hade tikje dæ to Knødinne; e tord' ikje æte noke ta korje Slagjaa, fyr e va rædde, e skulde faa vondt til Livs. Aa so hade dei ei undale Supa mæ; dæ va bærre klaare Kjøtsòde, aa dær hade dei lìte n'i ei heile Mylske mæ Gras aa Rabbekaal aa eit Slag so dei kalla Løk, so æ slik ein stygge Smak paa at ein kann kli aat di. E æ reint forandra paa ate Folk kann vinn' aa æte slikt aa ha godt ta di. Aa dæ va'ikj nokre Smaafolk, ska tru, so sat attmæ Bore, dæ va Kjøpmannin aa ei tvo tre Storesella til, aa so ei tvo tre Storekjelle, so stadsette aa uppstrokne, so dei skulde hilde paa pynta se halve Da'inn. Sida va dæ no oftaa, e va inne, aa maangt undale so e saag, men ein Ting va no so stygt aa ofjelt, at e hade aldre trutt dæ førr e saag dæ. Dæ va ein Gaang e kom inn, dei helt paa aat Ostre; dei tok Skjæla, slike so ho kom a Sjønaa, aa rengd'inne upp aa tok uto den Klysaa, so æ inni Skjælinne, aa aat hinne so dæ vore Rjømebite; ja mi Sann, laut e snu me vek aa inkje gløse paa dei, fyr e tikte plent, e vilde brjøte me. E hade aldre trutt, ate nokin kunna vere so hækjin aa rævin, at han kunna late n'i se slike Styggheit. Dei helt paa snakke so mykje um Raaheita, aa e trudde dæ [va] dinne raa Matin, so dei meinte; men dæ va 'kje likt te di helder, fyre dei sa eingaang um ein Mann, at han va so raa aa bondagtige; daa vist'e slett inkje kva e sku tenkje, aa inkje torde'e spyrje helder, fyre e va rædde dei ha lætt aat di; dæ va oftaa e saag dei log, naa e skulde seie etkvartslag elde svare paa dæ so dei spure um. - Ellest æ dæ no somaangt rart te sjaa i Bynn at ein kann no inkje haa itte alt elde ha Tida te skipe ta alt i ein Gaang. Dæ va ein Gaang mid va stad aa gløste paa eit, so dei kalla Hestekomedie; dæ va soleis, at dær va nokre Folk so helt paa reid i ein Ring, aa fekk Øykjin te gaa paa tvert aa paa lengst, aa attitte aa framitte, stundaa i Traav aa stundaa i Laanglegg, aa so helt Mannin paa gjore alle Slags Kunstre, sto paa ein Fot aa bykste aa dansa paa Hesta, mæ han gjekk i Laanglegg. Dæ va reint otrule kurr dei kunna faa dæ til. So fekk e vere mæ ein Gaang aa sjaa dæ so dei kalla Komedi. Dæ æ nokre Folk so snakka aa fær aat paa ein Maate, so dæ ser ut liksom eit Hendelse elde noke so gjenge fyre se i Værinne. D'æ digta aa uppskrive, dæ dei ska seie, aa dær sit ein Mann inni eit Hol, mest som eit Sniglehus, aa kviskra te dei aa minne dei paa dæ so dei inkje haar itte. Aa so æ dær somykje Spel so høyre til, dær sit ein heile Flokk mæ Spelara mæ Fele aa Fløyte, aa Tuta aa Trume aa alle handige Slag. D'æ orimele rart te høyre.

Frå Ivar Aasen: Brev og dagbøker.Ved Reidar Djupedal. Band II. Oslo, Samlaget 1958. Elektronisk utgåve ved Dokumentasjonsprosjektet, UiO 1998 / Nynorsk kultursentrum 2009