Reise til september

(Roman, 1968, utdrag)

Før reisa tek til

Det var i den brunbeisa villaen i furuskogen. Eg sat i ein av empirestolane og skreiv med blyant på ei blokk. Det var kveldsstille, eg merka det. Eg bladde om papirblokka og tok til.
Måndag. Grete såg på meg då eg fortalde kva som hadde hendt. Ho skalv litt i det same eg tok henne i handa. (Når eg sit her i empirestolen har eg vanskeleg for å tenkje meg korleis det var, særleg når eg høyrer at nokon spelar Schubert i rommet ved sida av.) Men eg ringde på to gongar, endå eg godt visste at mine eigne nøklar låg i lomma. Eg kasta veska frå meg i entréen. Veit du kva dei har gjort med huset, sa eg. Eg tala roleg, og med låg røyst. Men ho hadde merka dirringa.
Så fortalde eg alt saman så godt eg kunne. Det var slik det hende, sa eg. Eg tala roleg, og med låg røyst. Men ho hadde merka dirringa.
Så fortalde eg alt saman så godt eg kunne. Det var slik det hende, sa eg. Det var like etter  at eg hadde stige ut av drosjen, ut i det bleike sommarlyset. Alt var døsig og matt, du veit lufta no i august. Eg såg byen som gjennom eit slør, det var grå konturar overalt. Då var den flerrande raude flata dukka opp. Aldri hadde eg sett dette før. Denne blodflata.  Eg såg meg fort rundt og søkte eit punkt som eg kunne orientere meg ut frå. Gassverket registrerte eg, likeins eit grønt kyrkjetårn. Det stokk i meg i det same eg oppdaga samanhengen. Men det er då huset vårt, Gregersgate 17. Huset har fått raudt tak. Det er då der vi bur. Du skulle visst kor det skremde meg, sa eg. Eit signal gjennom sommardisen, nei, det er heller slik at den varme mursteinsborga vår har teke fyr. Du veit at taket har blitt heilt raudt, Grete. Det er berre blymønje, men det er ikkje berre det likevel.
Grete reiste seg og gjekk bortover teppet med dei store rosene. Tenk heller på noko som er morosamt, sa ho. Tenk på den gongen vi var på Trafalgar Square og gjekk rundt og såg etter buss nummer 54. Good Heavens, Tor. Smil litt. Og eg pusta letta. Det er rart kor dårleg vi tåler varmen i denne byen. Eg gjekk bort og opna glaset. Det ville nok ta til å regne snart, og lufta ville bli kjøligare.

Den andre dagen vi var på Hasle sat eg oppe mellom trea og høyrde at nokon gjekk nede på tunet. Eg tok opp blokka med stempelet frå avisa. Dei første orda vart store og runde.
Tysdags morgonen kom eg opp trappeoppgangen frå Undergrunnsbanen, skreiv eg. Den sterke sola slo mot andletet. Dette er å dra bort. Eg tenkte at eg står på ein haug og skyggjer for sola med eine handa, aldri mett av å sjå. Enno ein gong kan ein ta eit flatt stup gjennom lufta, spenne musklane og gli frå berget, i svalande fart. Tenk å sjå det svartnar av fuglar om hausten. Så gjekk eg fort nedover gata.
Eg kom heim til Gregersgate klokka seks. Denne uhorvelege mursteinsborga. Murarane hadde nok emna på eit slott, men så vart det berre Gregersgate 17 med skittengul fasade og utskorne figurar over hovudinngangen. Eg ropa på Grete. Ho sprang lett over golvet. Portieren mellom dei to romma våre må vel snart skiftast ut, sa eg. Han har blitt flma, særleg merkar eg det no om kvelden. Ho nikka. Eg stod i den breie opninga og heldt i den mørkeraude portieren. Eg fekk eit glimt av portrettet som Lisbet har laga av Grete. Lisbet kom til oss den kvelden. Ho sat i den grøne lenestolen og bles røyken opp mot glaset. Teen var litt skarp. Seinare kom to andre buldrande opp og øydela den ordlause samtalen. Hei Kim, hei, hei. Han slurpa i seg teen og snakka høgt.
Så sa vi god natt. Dei gjekk nedover den tunge betongtrappa, og portdøra slo i. Lisbet såg på meg då ho gjekk. Godnatt, Lisbet. No går vi inn til våre rom, med blomar i vindauget og teppe på golvet, sa eg til Grete. Røysta mi var trøytt. Neste veke reiser vi, sa eg. Reiser vi? Ja, vi reiser bort. Så let eg att døra.


Ei natt fekk eg ikkje sove. Eg kunne høyre ein svak dur frå fabrikkane. Saktens kunne eg gå ned i første etasje og svirre litt rundt mellom empiremøblane. Men eg let det vere. I staden famla eg etter blyanten og tok til å skrive om den onsdagen. Eg vart ikkje ferdig før det tok til å trengje eit grått lys gjennom rivnene i rullegardinet.
Onsdag. Eg vakna utan ein einaste tanke. Hugs å smile til Helgesen, sa Grete og lo. Visst skal eg hugse det. I dag skal eg som vanleg ut og fotografere byen, og gjere sekundar evige. Eg skal sjå på ein båt som glir ned av beddingen og fossar av garde mot sjøen. Kanskje får vi også eit ferskt bilete av eit fly som har styrta.
Det er fire dagar til vi skal reise. Eg tenkte på menneske som går om bord med skipssekkar over skuldrene. Det var store tankbåtar med mjuke liner, fossande av garde. Og så på hamna når vinsjane har tagna og båten bakkar ut.
Torsdag. (Eg hadde ikkje tenkt å skrive om torsdagen. Men eg er lys vaken.) På kontoret tok eg opp det svarte telefonrøyret og heldt det mot skuldra. Eg høyrde den svake bankande tonen. Visst er det å dra ut i det ukjende. Men ferda går alltid vidare. Gjennom varme og kulde, til september. I det same skrapa det i telefonen. Hallo, Hallo, hal...
Om tre dagar skal reisa ta til, sa eg til Grete då eg kom heim. Ho sat og skreiv brev. Veit du korleis det er å skuve ein båt frå land? Ja, sa ho, og så veit eg korleis det er å sjå ei seglskute ute i synsranda.
Vi drog ut i parken om kvelden. Vi sette oss inntil ein av dei store steinfigurane. Eg tenkte på dei to poplane ved inngangen til det brasilianske konsulatet. Eg tenkte på kunnskapstreet og paradiset. Regnet skulle ein gong sluke alt. Men regnbogen ville stå att, glimande over himmelen. Grete retta seg opp. Høyr her, Tor. Akkurat no drøymer eg om å liggje trøytt og avslappa og høyre på regnet. Det er forresten ei svak lukt av haust, kjenner du ikkje det? spurde ho.
(Eg kunne ane eit grått lys gjennom rivnene i gardinet. Eg ville strekkje meg litt, og late att augo. Ein bil går forbi utanfor. Sovne i lyset om morgonen.)
Haslebygda ligg ikkje langt frå havet. Ofte hadde eg gått over lynggrabbane og ned til stranda. Slik gjekk eg også den føremiddagen, med skyer og sterk vind. Eg var andpusten. Nede ved stranda tok eg av meg skorne, og emllom to bårersprang eg fort over til det vesle skjeret. Sjøen spruta oppover leggen. Papirblokka med det blå stempelet vart litt våt. Der sat eg og såg på bølgjene som kom rullande.
Fredag. Det var kaldt og surt. Eg gjekk nedover asfalten, og såg takarbeidarane som heldt på å ta ned stillaset framfor Gregersgate 17. Taket har fått att den gamle avdempa gråfargen. Men eg skal aldri gløyme eit slikt signal mot himmelen.
Lisbet kom til oss om kvelden. I skjørt og raud genser stod ho utanfor døra. Kom inn, Lisbet, kom inn. Ho støtta seg mot dørkarmen og såg på oss. Grete skulle spele litt. Men eg såg at ho fraus på fingrane. Dessutan var det noko ugreie med notane på side tre. Lisbet ville mate gullfiskane. Ho stod bøygd over glaskassa og let blinkande frø falle or handa. Medan Grete var ute på kjøkenet, sa Lisbet til meg: Du veit, Tor, korleis det er når det er varmt. Alle sansingane murar oss inne. Det er labyrintar. Tenk berre på det døyvde klikket i kassaapparatet medan ein går med ei veske full av luktande varer. Brøda er varme, det er gullpapir og glatte overflater. Så strøymer dampen mot oss.
Ja, sa eg.
Seinare på kvelden sat eg mellom Lisbet og Grete i kinolokalet. Bileta strøymde mot oss. Eit menneske kom springande langt bortanfrå, på ei slette. Det var ei kvinne som kom mot kameraet, til ho fylte heile lerretet. Eg såg ikkje kven det var. Men Lisbet vinka til oss etterpå. Eg vart matt med det same. Men det tok til å regne stilt. Eg tenkte på ei blinkande lufthamn om natta. Flya kjem inn. I kvinande bulder lettar dei frå betongen. Om to dagar skal vi reise.
Laurdag. Eg var på veg i drosjen. På ein eller annan måte måtte eg forsikre meg om at det ikkje var nokon vanleg nattetanke, ein slik som blir bleikt av morgonlyset. Visst er det mange som har stått under fjella og vore pilgrimar. Visst er det mange som har drøymt om dei klare krystallrosene, og september.
Eg måtte ikkje gløyme detaljane. Eg visste alt som kom til å skje. Vi skulle køyre ned til stasjonen. Og toget er sikkert litt forseinka. Men det gjer ingenting, vi bryr oss ikkje om det. Og Grete kan snakke om minutta som glir bort, roleg og avslappa. Vi skal ande inn dagen, ein augustmorgon med regn og mørkegrønt lauv. Det blir nok ein mett varme overalt. Det er vogn nummer 254. Vi skal sitje der, i ein kupé med kvite trekk over seteryggene. Tilbakelena, og medvitet litt sløva. Det kjem nok flagrande tankar til å byrje med, før regndråpane på vindauget og den bankande monotonien har dempa alt saman. Signalet på stasjonen, og dei endelause husrekkjene skal gli forbi. Dei skal hogge seg ned i minnet. Tilbake til morgonar for lenge sidan, med tog som står stille for pensing. Ei vise kan vi syngje, medan lyset står skarpt mot husveggenen og klesvasken i bakgardane slår i vinden.
Søndag. Å forklare noko gjennom glaset på ei jernbanevogn er vanskeleg, sa Grete. Ein prøver å snakke tydeleg. Orda må lesast av munnen, men vi kan klemme hendene mot glasruta. Slik. Ho la eine handa mot andletet mitt.
(Bølgjene kjem rullande som før, det er ein liten kvit foss mot berget. Eg er litt våt, men vinden er visst mildare. Eg vil reise meg og hoppe i land mellom to bårer. Over lyngrabbane skal eg springe tilbake.)

_______________________________________________________________________

Frå Oskar Stein Bjørlykke: Reise til september. Samlaget 1968. Side 21-27.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2015.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.

________________________________________________________________________