Or minneboki

(Soger, 1920)

Av Hans Mo
 
I.                  Ei strandrosa.
 
 
    Han kom nordan. Fraa dei høge fjell med dei kvasse tindar: dei som sagar blaalufti og kløyver skyflokane. Sol i glimar paa Blokhellebriden; han som fyllte Skorgedalen og gjorde det jamstroka millom tvo Himileid. Storeskavlen falda seg upp yver òvste fjellkamben. Der tendra soli paa Jonsok efta ein brising paa sylvhjelmane. Raudt loga alt, og raust helsa det til storemor, − ho som rulla seg gjenom gullportane sine ned i Atlanterhavet.
    Ned med bøgaren hadde ungdomen sin brising. Gutane reiv upp brake med roti. Gjentune drog ihop. Eg skal segje det vart ei bra muga, fyrr dei tendra. Der flaug dei upp og fanga kvarandre under den blaasvarte vaatrøyken, medan nattvaka for til aa præludera paa elskhugssøngane sine aat deim i bjørkelundane.
 
 

 
 
    Fraa detta var det han kom til dei steinutte strender og nakne holmar, øyar og oddar paa Bjørgvinsleidi.
    Han saag ein tjørebrædd baat attmed vesle naustet. Uppaa reset ei stova so graa at ho snaudt var skiljande fraa steinom. Men noko lite graaseid og halvturka brosme paa ei troda under rafti synte det var mansheim. Ei kyr ut paa bakken, lite større enn sau den attmed henne, hadde korkje tid eller raad til aa lyfta mulen upp fraa husmansgraset ho gnaga. Di vart ho ikkje var at "Fjalir" kom puslande. Men det vart ho, som hengde upp klæde paa eit snøre millom tvo smaa hesjestaurar. Ho helsa med det kvitaste ho hadde aa valda yver, ei striskjorta; og han var ikkje sein til aa signalisere med lummekluten, han som umbord stod og fikserte henne. Farlaupet var so smalt at ein kunde kasta ein stein iland. Di kunde han sjaa at ho hadde lempa hovedkluten sin att um nakken; men han kunde ikkje sjaa kor gamall ho var −tenk det Hedda! −eller um ho var fager, maa vita. Men daa ho tøygde seg upp til klæ'snori, tykst han sjaa ho var mjaa og "hoftelaus", som Jonas Lie segjer. Men at det var ei strandrosa var det kje tvil um. Han vilde gladeleg gjera eiden sin paa at det var ei strandrosa.
    Men kva hjelp var i aa vera strandrosa i slike naturumkverve? Pytt! Preika og møte i ungdomslaget annankvar sundag i Leinevagen. Ei mil aa ro. Men slikt kjem ikkje bygdarungdom ihug; likso lite som tvo eller tri mil til kyrkja eller heim aa by ta den "nymjølka" med den "separerte".
    Nei, hadde "Fjaler", rutebaaten, skyna seg paa ungdomen og kalva seg fram paa ein flud, so det vart panik umbord og tid til aa renna iland og faa sjaa henne skikkeleg; men han "Svarteper" larka sin veg, han, og brydde seg aldri det slag um han idioten som stod umbord og maala ei strandrosa paa sitt fantasilereft.
 
 

 
 
II.               Lærde sjukdomar.
 
 
    Fraa dekket og ned i salonen paa 2dre plassen.
    Stor bordsetnad der med kaffi og tebraud. Tri gjentor for seg sjølv. Til lærarskulen paa upptakingsprøva kann henda? Nei, diverre. Dei var helseveike. Ho, den høgvaksne −kann hende altfor høgvaksne −med myrke halvringar under augo −til Luster kann henda? Soframt der var plass.
    Var ikkje sætri god der heime? Aajau, mykje godt "frametter vanda". Var der ikkje geitemjølk aa faa drekka? Ho var so smira. Kumjølk daa? "Jau −separert". Kva? Separert paa sætri? "Kvar einaste dag jamvel til grautasul og namn til kvitt i kaffekoppen! Skynar. Den nymjølka heim til meieriet, og den separerte upp att paa sætri. Og ikkje ein drope bokøl eller maltextrakt? "Uff nei! Kva vilde losjen segje?" −Men dei tvo, som er ilag med deg, kva feilar dei? Ho Randi her hev kardialgi, og ho Petrina hev neyralgi."
    Javel. Og naar du hev tuberkulose, hev de lærde sjukdomar alle tri."Lærde sjukdomar?" Ja, fyrr i tidi var det lungesott eller tæring, men no er det tuberkulose. Fyrr var det skjerveverk eller skjerva, men no er det kardialgi. Fyrr var det gigt som reiv og sleit baade att og framme, men no er det neyralgi.Og det hev mykje paa seg at sjukdomarne fær lærde og fine nomn. Det dulmar verken. Tanken gjer mykje; og det kjem vel med.
 
 

 
 
III.            Ljosengelen.
 
 
    Men no var "Fjalir" komen aat kaia. So var det aa skunda seg ut i "Kolvingsgar'en". No. 2. Ei tropp upp til A. Drevdal. Logis for reisende". −
    Ho den myrke med symaskina −gav ikkje laat fraa seg. Onnorleis med den ljose. Den kvite linkjolen, som hadde vore suveræn heile sumaren, var umlag det einaste ho hadde paa seg. Aaugo blaa, haaret gult, −som skrive stend: "Eg er so kjær i dette gule haar, som eple dei drys av kviste. Sæl er han som deg skal faa. Gud hjelpe den som skal misste". Nasa strokbein −greksk dei kalla; −berre ein liten upphevjing paa midten. Med eitt ord: søt som sukker fraa Sumatra.
    "Kva er namne ditt?" Kva er namne ditt? "Lina". Og ho −? −"Laura", Det slær til. Eg hev helsing fraa far Dykkar. "Aa nei, aa nei!" −Og som ein rakett til kjøken. "Mor! her er helsing fraa far." Eg hev brev ogso. "Mor! her er brev til oss". Og som orsaking fordi ho treiv brevet og reiv det upp, nækte ho den snjokvite tanngaren, smilte og jubla: Her er hundre av dalar aat oss!" "Aanei, daa," sa madam Drevdal i sit kvite fyrklæde. "Det skulde vel ikkje vera han "Sjur-Ola-Petter" dette?" Aajau, det skulde so vera.
    Saki var den: Ananias Drevdal var kipar. Men bolkevis um sumrane heldt han seg der nord hjaa den store landhandlaren i feitsildatidi og tente sturta pengar; men um sundagane var han tilfjells og fiska krede (aure); og han "Sjur­Ola-Petter" var ilag med honom som "makkeforvaltar". Dei vart gode bussar. Det visste dei vel i Kolvingsgar'en. Difor knip ho handkufferten hans og sett honom traust attmed langstolen (chauselonguen). Det var beint framumdraging (favorisering.)
    Men eg hev ein furefjering ogso med meg.
    "Eg skal renna ned etter honom", sa ho.
    Nei, eg kunde teke honom paa nakken sjølv, endaa han er kje lett; men han Drevdal vilde at ein kar som heiter Bertel Vik, skulde baade bera honom upp og opna honom.
    Bertel Vik er "Himmelfarten" det, nebba ho. Skal eg gaa ned paa "Vippelbommen" aa huk'an?" Det vart ikkje tid til svar, fyrr ho dansa ned troppi, og "Sjur-Ola-Petter" baketter, −noko som slettikkje var turvande, soleis; men... −
    "Kva trur du det er, Laura?" spurde madam Drevdal. "Heimbryg".
    "Det sender ikkje han far din til oss kvinnfolk". "So maa det vera rauddravle". "Det sender han heller ikkje i ein furefjering". Og so viste dei ikkje kva dei skulde gissa paa.
    Men so kom "Himmelfarten" stynjande med fjerungen og sette honom fraa seg midt paa golvet. "Kor skal me faa han upp?" "Kom med ei deksl". Nei, dekslene hadde han Ananias med sig. Var der tapphol? Jau, der var eit sovore med ei kork islegen. "Kom med uppdragelsen". Ho flaug til kjøken og kom med en gasta korketrekkjar og vilde til aa bora. Men han Sjur-Ola-Petter greip um den nakne armen hennar mest um til albogen. "Orsaka, frøken, han far din vilde "Himmelfarten" skulde opna fjeringen". "Sa han Himmelfarten, slauren?" "Nei," svara han og smolla avsides. "Jau, segjer eg. Det er vel eit spikk aat meg.[sic] veit eg. Men kom med ein rivenavar."
    Nei, det aatte dei ikkje, men ein spikarbor. "So kom med den!" Men korken var so hart islegen, at det var som heilt tred, og odden av uppdragelsen "rauk av". Sofjerre hol var det daa, at han lagde nosa nede og snufsa etter angen av den med lengsel imøtesedde heimebryggjen. Men var detta øl, so var det no minst so surt som syredraatten hennar Storesina −tvi! Jau, endeleg rykte han korken upp med ein staseleg champagnesmell. I same hogget stod spruten upp loddrett i andlittet aat "Himmelfarten" som rauk attlenges med henderne i augom turkande.
    Men daa bad han or si innarste hjarterot: "Aa, so bøvelen bordtekke, er det kje saltlake!" −"Daa er det salta smaa­torsk", sa Laura. "Nei, det er salta krede", sa Sjur-Ola-Petter. "Og det visste Ole, musjø?" "Nei", svara han. Jau, segjer eg, det var etter avtale og etla aat øgene mine av den perpentikkelen, −eg kjenner ulla, eg." −"Berre morro og venskap, Bertil", sa madam Drevdat. "Det veit eg vel; men so bit i ein slipestein, skal ikkje han døy i syndeshender, naar han kjem heimatt, den, den, den!" −−
    Det siste den høyrdest ned i framandmat-varehandelen nerunder.
    Men dermed var han Sjur-Ola-Petter installera som stamgjest i Drevdals-lyden for dagen og boden til middags −ikkje paa salta krede, men paa livande tosk og smør og flatbraud og nyaaringspotete og fiskesupa med gulerotsneidor og purpurlauk og persille fljotande paa yverflata −og 16 kvite aar paa vestre sida og 18 myrke paa høgre sida + den snilde madam Drevdal til aa uppvarta triumviratet.
    Framhaldet sorgde seg sjølv til med kaffe klokka 4 og teatret klokka 8 til aa sjaa paa "Ervingen". −Han vilde so gjerne kosta heile teaterspektakelen. Men ikkje tale um sovore. Berre tvo posar med sukkerbakstr (konfekt) fekk han lov aa riva i. Han høyrde kor den siste makrona knaska millom dei kvite tennerne hennar, daa han hadde henne under armen heimatt fraa Thaliatemplet.
    Dagen derpaa var det kontraregn. D. v. s. dei digre dropane slog ei halv aln uppatt i sinne fordi gatesteinare ikkje som menneskje aatte eit skinn til aa bløyta.
    Ikkje meining i aa fara vidare i slikt hundevêr. Jau, han laut koma ihug, kvart han hadde etla seg. "Hamburgaren", d. v. s. "Nidelva" gjekk kl. 12 middag; "men rutebaaten gjekk kl. 10 um kvelden", suttra "Ljosengelen". Ho var paa graaten. −−Nei, han laut riva seg som ein brand or elden; −endaa det kjendest so saart som aa slaa humla ned av blomen ho sit og syg honningen i seg or. −Men den som skulde finna vegen til Kolvings gar'en nr. 2 um eit fjordingaar, var han.
    Det vart daa ikkje fyrr um eit halvt aar. Men kva møtte daa hans lengtande augo?
    Ikkje "Logis for reisende", men eit skomakarskilt; og meistaren sjølv med tvo sveinar og ein læregut sat paa krakken og plugga. "Kvar var Drevdal sine?" "Dei var ikkje der lenger". −Kvar dei daa var? −"Veid ikkje". −−−
    Eit stutt, men kjært ungdomsmøte var lykta. Daa han stod ned i smøget og saag uppatt i glaset til dei du veit, kjende han noko som vil de upp i svelgeromet; men eit fagert ljosbilæte paa minnetavla freistar tidi faafengt aa turka ut den dag i dag. −

[
Or minneboki
Bookmark: sysStdLink0
Anton Aure: Hans Mo (minneord, 1920)]
 
 

Frå Ung-Norig. Nr. 8. August 1920. 3. aarg. Risør: Utgjevar: Erik Gunleikson. Elektronisk utgåve 2002 ved Jon Grepstad