Fugletribunalet

(Roman, 2013, utdrag)

 

Eg vakna neste morgon av lydar nede frå kjøkkenet. Eg stod opp og tok på meg kleda frå dagen før. Han stod og målte opp kaffi då eg kom ned trappa.
Herregud. Han såg opp. Er du her?
Eg kom i går. Alle dørene var låste, så eg klatra inn gjennom vindauga til rommet mitt.
Eg trudde du sa at du blei i byen til i dag.
Ja, sa eg, forandring i planane.
Eg svor innstendig inni meg på at eg ikkje skulle spørje kor han hadde vore.
Skal eg lage frukost til deg?
Det trengst ikkje, sa han, eg har alt ete. Skal berre ha meg litt kaffi.
Eg nikka.
Ja - sa han, - eg har vore hos ein venn.
Ja vel.
Skal du òg ha ein kopp? Han løfta kaffiboksen mot meg.
Ja takk.
Eg sette meg ned ved kjøkkenbordet, ei nesten dristig handling. Såg ned i bordflata mens han helte vatn på traktaren.
Då kaffien var ferdig, skjenkte han oppi til oss og sette seg ned med meg.
Ny, sa han og nikka mot blusen min, den same som eg hadde arbeidd i dagen før.
Nei, ikkje så veldig.
Brått strekte han ut ei hand og rørte ved meg, overarmen min. Trekte handa raskt til seg att.
Jord, sa han, og så sette han kruset til munnen.
Eg blei raud. Forklarte at eg hadde luka litt ugras dagen før, mens eg venta på han. Han svara ikkje. No framstod eg som ureinsleg. Me sat utan å seie noko.
Det ser ut til å bli fint i dag, sa han til slutt og kikka ut verandadøra.
Ja, det ser slik ut. Eg tenkte kanskje å gjødsle plenen seinare.
Det er ikkje nødvendig å arbeide på ein søndag, sa han og reiste seg.

Han sette seg ut etter kaffien. Eg gjekk opp på rommet mitt og såg ned på han frå vindauga. Han sat heilt i ro under kirsebærtreet, under dei kvite blomane, med hovudet vendt mot hagen. Eg sakna musikk. Dei einaste lydane eg hadde høyrt dei siste par månadene, var fjern motordur frå riksvegen, lyden av insekt og fuglar og svake plask av bølger som slo inn mot berget nede ved brygga. Ikkje eingong radio høyrde han på. I livet hans var det berre han sjølv som eksisterte, og eg, hushjelpa og gartnaren. Eg vaska badet mitt før eg gjekk ned og opna døra ut til hagen.
Skal eg lage til formiddagsmaten din?
Eg tar berre eit glas vin. Kvit.
Eg bykste bort til kjøleskapet og tok ut den opna flaska, gjekk ut med eit glas til han mens det bobla i meg. Han vende ansiktet mot meg.
Du vil kanskje òg ha eit glas?
Eg visste ikkje om det var eit vanleg, høfleg spørsmåleller om han meinte noko meir med det, eit hint om uforsiktig alkoholforbruk.
Ja. Gjerne.
Eg gjekk inn og henta eit glas, tok flaska med meg ut. Sette meg i stolen ved sida av han.
Det blir ein fin dag, sa han, fjern i stemma. Det har du alt sagt, tenkte eg. Eg drakk av glaset, det kisla kaldt i munnen.
Har du sett at det er mus her? sa han.
Er det?
Eg ser dei stadig vekk.
Ikkje inne?
Nei, her ute. Småskogmus.
Uff.
Me må tette huset godt før hausten kjem, elles får me problem.
Han heldt glaset sitt fram mot meg og signaliserte at eg skulle fylle det opp att.
Har du budd i dette huset lenge? sa eg før eg fekk tenkt meg om.
Ja, svara han, det er barndomsheimen min.
Har du alltid budd her? Lét spørsmålet liste seg ut umerkeleg og tilforlateleg.
Han nikka til svar. Eg ville spørje om han hadde barn, det kunne jo hende, reint matematisk kunne dei vere utflytta no, men eg sa ingenting. Ein så lang samtale hadde me aldri hatt før, det var best å ikkje tøye strikken endå lenger.
Berre ta meir, sa han då eg hadde drukke ut glaset mitt. Eg helte i resten av flaska. Slik sat me ei lang stund utan å seie noko. Eg tenkte eg burde reise meg og gjere litt i hagen, vise at eg kjende ein sterk lojalitet til arbeidet, men det var så godt å sitje der, eg sat som limt til stolen. Han var mjuk i augo, der han sat og såg mot fjella over fjorden, men det kunne ta slutt kva tid som helst. Eg reiste meg brått, med eit lite «nei!» på innpust, gjekk over tunet bort i reiskapshuset og henta ut lukebøtta. Gjekk forbi han, påtatt tilforlateleg, og stansa ved kanten av skråninga. Trekte på meg hanskane og gjekk i gang med å reinske ut skvallerkål. Eg heldt blikket hardt festa på jorda, reiv kålen og jordsteng-lane opp og la dei i bøtta, arbeidde meg nøye bortover mens eg heile tida kjende blikket hans i ryggen. Ein framand som stod der og luka i hanskane til kona. Då eg snudde meg for å tømme bøtta, var Bagge borte ved bærbuskane, liksom ruslande. Eg greip hanken og bar bøtta mot kom- posthaugen, såg ikkje opp då eg gjekk forbi han.
Veit du kva dette er? sa han då eg tømte innhaldet utover.
Dette? Det er berre ugras, svara eg fort.
Han lo.
Nei. Dette.
Han peika mot dei kvite prestekrageliknande blomane som stakk ut frå den vesle steingarden.
Eg gjekk nærare.
Det der. Eg nølte litt. Det trur eg er balderbrå.
Er det balderbrå, det der?
Han har namn etter augevippene til Balder. Når kronblada lukkar seg om kvelden og opnar seg att, er det som eit auga som blunkar.
Han såg litt overraska på meg.
Eg veit det fordi eg var så opptatt av Balder då eg var lita.
Kvifor det?
Han følgde etter meg gjennom det tørre, gule graset, tilbake mot skråninga.
Han var min første kjærleik, og første kjærleikssorg.
Eg heldt fram med å rive opp jordstenglar, blei varm av å ha han ståande bak meg.
Eg hugsar ikkje historia om han.
Om Balder? Det er jo ei trist og fin historie.
Både trist og fin?
Ho fører til verdas undergang. Men det er og det som gjer at ei ny og betre verd kan oppstå.
Ei ny verd, sa han.
Eg nikka.
Korleis?
Det startar med at han drøymer fæle ting, om blod og vonde varsel.
Ja?
Dei andre gudane er bekymra for han, og dei samlast på tinget. Odin bestemmer seg for å finne ut av det. Han salar på Sleipner og rir til Helheimen. Der manar han opp ei volve som ligg gravlagd aust for porten til garden til Hel. Han spør volva kven dei har dekt på til inne hos Hel. Volva svarar motvillig at det er Balder det er gjort klart for.
Balder skal døy, sa han. Han stod heilt stille bak meg. Ja.
Og så?
Når Odin kjem heim med bodskapein om at Balder skal døy, nektar æsene å akseptere det. Frigg drar personleg ut og tar alle verdas ting i eid på at dei ikkje skal skade Balder, både eld og vatn, jern og stein, alle dyr, fuglar og planter, alle ormar, alle sjukdomar.
Og då blir han usårleg.
Ja. Og æserie begynner å leike seg med han: Dei skyt piler på han, kastar spyd og stein, dei høgg i han med sverd, men ingenting kan skade han.
Men så, sa han og sette seg på steingarden, eg møtte blikket hans raskt og heldt fram med å luke. Han var så rar. Såg på meg.
Men Loke, som står i utkanten og ser på, blir meir og meir misunneleg.
Loke.
Ja. Så han skapar seg om til ei kvinne og går bort til Frigg, som òg betraktar leiken. Loke spør henne om det er sant at ho verkeleg har spurt alle ting om å ikkje såre Balder. Ho svarar ja. Men så hugsar ho at ho hadde gått forbi mistelteinen, for han var så liten at han umuleg kunne gjere skade.
Eg stansa. Hadde ikkje snakka så mykje på mange veker. Var redd eg var som ein dampvegvals, det måtte vere vinen som fekk meg til å bable i vég, men Bagge sat heilt i ro og lytta oppmerksamt. Det var han som bad meg snakke. Stemma mi hadde ei lett skjelving, eg kremta.
Loke plukkar mistelteinen, og så går han til Hod, bror til Balder. Han spør Hod om kvifor han ikkje er med på å heidre Balder slik som dei andre gudane. Hod, som er blind, forklarer at for det første kan han ikkje sjå, og for det andre er han utan våpen. Eg skal hjelpe deg, seier Loke.
Han sat med bøygd nakke og høyrde på, eg reiv opp ein siste skvallerkålstengel og la han i bøtta.
Han legg mistelteinen på bogen, Hod spenner bogen og Loke siktar for han. Mistelteinen gjennomborar Balder, og han fell død om.
Han såg opp, overraska.
Men det visste du vel? Han sat framfor meg og såg brått ut som eit barn.
Han døyr?
Ja.
Kva skjer etterpå?
Æsene blir lamma av sorg. Dei får ikkje fram eit ord, armane deira heng slapt ned. Dei står tause og fortvila og ser på kvarandre. Ingen av dei greier å fortelje kvarandre om sorga dei føler. Dei kan berre gråte. Odin forstår at dette er den største ulykka som har ramma både gudar og menneske.
Halsen hans under den grove ullgenseren var raud.
Eg greip bøtta og skrådde over plenen, tømde henne i komposthaugen. Bagge blei sittande på steingarden. Det var ikkje meir å luke. Dersom eg prøvde meg på eitt eller anna meir komplisert arbeid, ville han straks sjå at eg ikkje visste kva eg heldt på med. Eg gjekk opp til reiskapshuset med bøtta. Sola varma. Eg tok ut kosten og gjekk over tunet og opp på verandaen, begynte å feie han, eit arbeid som , ikkje kunne gå gale. Kjende sol gjennomstråle meg då eg såg Bagge reise seg frå steingarden og kome opp gjennom hagen.
Han sette seg på verandatrappa, snudde seg bakover til meg, eg drog kosten med sterke sveip over plankane, prøvde å få det til å sjå ut som ein grasiøs dans, men så fort eg tenkte det, stokka det seg for meg.
Sluttar det der, sa han og drog genseren over hovudet.
Nei, det er meir.
Eg feia saktare og fortalde vidare, prøvde å hugse detaljane.
Frigg spør, når æsene har greidd å samle seg, kven som vil ri til Hel på hennar vegner og tilby løysepengar for Balder. Få han ut av dødsriket og tilbake til Åsgard. Hermod, son til Odin og bror til Balder, melder seg. Han får låne Sleipner og rir av garde. Imens må æsene arrangere Balders bålferd. Kjenner du den?
Nei.
Æsene ber liket av Balder til stranda. Balder eigde det flottaste skipet i Åsgard, det heitte Ringhorne. På det vil dei sende Balder på bålferd.
Kva er det?
Å setje fyr på liket og båten og sende det utover. Men då æsene skal setje skipet på vatnet, vil det ikkje rikke seg. Ingen av gudane får det til å gli på rullestokkane, ikkje ein¬gong Tor. Til slutt må dei sende bod etter jotunkvinna Hyrrokkin, som kjem ridande på ein ulv og bruker hoggormar som taumar. Ho tar tak i stamnen og skyv skipet elegant ut på første forsøk. Tor blir så sint at han prøver å knuse hovudet hennar, men æsene får hindra det. Så står Ringhorne på vatnet. Dei legg Balder på skjoldet hans og ber han ut på skipet. Då brest hjartet til enka hans, som står på stranda og ser på. Ho døyr av sorg. Kan ikkje leve utan han. Dei ber henne om bord og legg henne ved Balder si side.
Kva heitte kona hans?
Ho heitte Nanna.
Han sa ingenting.
Eg stansa å feie.
Synest du det er vakkert at ho døyr av sorg? sa eg og svelgde.
Ja, sa han, svart i blikket.
Hesten hans blir ført opp på skipet i fullt rideutstyr, og Odin legg ringen sin, Draupne, på skipet. Så set dei eld på bålet, og Ringhorne glir utover.
Han sat heilt stille.
Så - ja. Eg tagde. Var oppspilt, sikkert raud i ansiktet. Det var dét.
Han svara ikkje. Verka fjern.
Eg gjekk med kosten tilbake til reiskapshuset. Då eg kom ut, hadde han sett seg under kirsebærtreet att. Han sat med ei hand rundt stetten på det tomme glaset sitt og vinka meg bort.
Hentar du ei til, Allis? sa han med tjukk stemme.
Ei flaske til?
Han nikka.
Eg gjekk inn og vaska hendene i gloheitt vatn, gnei jorda av med såpe, vaska vekk sveitten frå panna. Det sitra i armar og bein, eg tok ei flaske ut av kjøleskapet. Då eg kom ut i hagen att, låg han i graset. Eg blei ståande bak han, spørjande.
Har du prøvd å ligge slik? Stemma hans var fjern, som om han ikkje eigentleg snakka til meg. Eg la meg forsiktig ned, to meter frå han. Graset kitla meg i nakken.
Eg burde kanskje setje på ein vask. Det er nok god klestørk i dag.
Det blæs jo ikkje, Allis. Han bretta opp skjorteermane sine. Heile kroppen min var i spenn, eg frykta han skulle høyre korleis hjartet slo. Etter ei stund kikka eg forsiktig bort på han. Han såg ut som han sov. Brystet hans heva og senka seg sakte. Eg vrei hovudet forsiktig mot han, mønstra ansiktet hans. Han hadde fine rynker ved augo. Håret hans krølla seg så vidt ved øyro. Han såg ikkje eldre ut enn alderen sin. Eg hadde lyst til å stryke han over panna. Han var så vidt blank av sveitte. Eg vrei hovudet tilbake og lukka augo. Eg greidde ikkje å slappe av, men låg berre slik og forsøkte å puste roleg. Vinen eg hadde tatt ut, stod på bordet og blei varm. Eg begynte å bli utkøyrd. Han lét meg alltid kome på etterskot, han styrte meg etter humøret sitt. Tillét seg å handle på innfall. Gjorde meg trist og åleine. Han pusta tungt, men nesten lydlaust.
Etter ei stund reiste eg meg forsiktig og gjekk bort til reiskapshuset for å sjå om det fanst musefeller der. Eg såg ingen. Gjekk ein runde rundt huset for å sjå etter opningar mellom karmane eller i kjellarvindauga. Ingen mus kunne vel gnage seg gjennom denne høge grunnmuren. Eg hugsa korleis far min hadde festa metallbeslag nedst på alle dørene på hytta. Eg bestemte meg for å kjøpe det etter helga, og for å fjerne alt buskas og kratt inntil husveggene så dei ikkje hadde noko å klatre i.
Eg kasta eit blikk mot hagen. Han låg framleis i graset. Det var underleg av han å sovne slik plutseleg, midt på dagen. Han var vel døsig av sola og vinen. Eg gjekk inn i kjøkkenet og starta på middagen.
Då alt var klart og eg gjekk ut på verandaen for å rope inn Bagge, hadde det begynt å regne. Han låg heilt i ro i regnet. Eg visste ikkje kva eg skulle tru. Eg blei ståande og stire. Dropane blei tyngre, regnet auka i styrke. Snart kom ei skikkeleg skur. Eg sprang ut til han. Håret hans var gjennomvått, skjorta og buksa klistra seg til kroppen hans. Han låg med augo att. Eg rista han i skuldra, og då brått slo han augo opp og såg rett opp i ansiktet mitt, alvorleg. Det mørke håret klistra seg til panna. Dropane slo mot dei utstikkande kinnbeina hans, mot leppene.
Herregud, du kan då ikkje ligge slik.
Han berre såg på meg, dropane hamra mot ansiktet hans. Han skar ein grimase. Så begynte han å le.
Kom deg,inn i huset, sa eg hardt og greip tak i neven hans. Han heiste seg opp og gjekk etter meg over verandaen og inn.
Skift på deg før du blir sjuk.
Plutseleg skralla det i tore utanfor. Han såg på meg.
Kom no, gå og få på deg tørre klede! Eg skauv han framfor meg.

____________________________________________________________________

Frå Agnes Ravatn: Fugletribunalet. Samlaget 2013. Side 49-58.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2015.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.
____________________________________________________________________