Begynnelser

- Roar, kutt ut, sa Anita, men Roar såg ikkje på henne eingong, han såg rett på meg, og auga hans var lyseblå og gjennomsiktige, og eg hadde ikkje lyst til å bli med heim til han for å sjå film, eg torde ikkje, men eg torde ikkje seie nei når han spurde heller.
- Kan godt det, sa eg. - Kan godt det, sa eg ein gong til, berre lågare, og heller ikkje denne gongen fekk han med seg at eg sa det same to gongar, han snudde seg mot Anita.
- Der hører du, guten har jo lyst, sa han.
- For siste gong, Roar, sa Anita. - Det blir ikkje aktuelt, sa ho, med bestemt og nesten sint stemme sa ho det, og eg kjente kor letta eg vart med det same, kor takknemleg og glad eg vart for at ho ikkje gav etter, eg såg på henne, eg hadde lyst til å smile til henne, men eg gjorde det ikkje, eg satt her berre og gnog på fleskebeinet mitt.
- Nei vel, sa Roar, han hørtest plutseleg snurt ut, og han retta seg opp i ryggen, han lét liksom blikket gli bort frå Anita, og han greip kaffikoppen og tok ein slurk, og han sette kaffikoppen på bordet og strekte armane i véret samtidig som han gjespa, han såg seg litt rundt i rommet, og han gjorde eit lite vrikk på den venstre underarmen slik at klokka kom glidande ut av ermet og ned på handleddet. - Nei, kan vel ikkje sitte her og tørke, sa han.
- Roar, da, sa Anita.
- Kva? sa han.
- Ikkje ver sånn, da, sa Anita.
- Kva da sånn? sa Roar, han trekte på skuldrene, og Anita såg på han, ho skulle til å seie noko, men ho gjorde det ikkje, ho rista berre på hovudet. - Kva da sånn? sa Roar ein gong til.
- Ingenting, sa Anita.
- Ok, sa Roar, og så la han begge hendene på bordet og bøygde overkroppen litt framover, såg ut som om han skulle til å reise seg, men han gjorde det ikkje. - Veit du om Vibeke er heime, forresten? spurde han, han såg på Anita og gliste, og no såg plutseleg Anita sint ut, munnen hennar vart liten, og ho såg på Roar og fnyste.
- Fy fan, så barnsleg du er, sa ho.
- Kva da? sa Roar, og så flirte han. - Eg spurde jo berre om du visste om Vibeke var heime, sa han.
- Korleis i fan skal eg vete det? sa Anita, ho tok ein slurk av kaffien, og Roar såg på henne og lo samtidig som han reiste seg.
-Jaja, eg får dra og sjå sjølv, da, sa han.
- Gjer det, du, sa Anita, og så smilte ho eit fort smil, smilte eit sånt smil som sa «sjå kor mykje eg bryr meg», og snudde seg mot disken.
Og så dytta Roar opp døra og gjekk ut, og Anita satt framleis og såg imot disken, ho snudde seg litt meir til sida, snudde seg sånn at eg ikkje skulle sjå ansiktet hennar, ho ville ikkje at eg skulle vete at ho var lei seg, som om eg ikkje hadde skjønt det for lenge sidan, eg var ikkje så dum som ho trudde, og eg skjønte at ho var lei seg fordi Roar sa at han ville dra til Vibeke i staden for å vere saman med henne, og eg skjønte at Anita ikkje kunne bli med Roar fordi ho følte at ho måtte vere med meg i staden, at ho satt igjen her for mi skyld.
- Berre dra du, altså, sa eg. - Berre dra du, altså, sa eg ein gong til, berre lågare, eg meinte det ikkje, men eg greidde å hørast ut som om eg meinte det. Eg stakk det siste fleskebei-net i munnen, og eg såg på Anita mens eg saug på beinet.
- Nei, sa Anita, ho sa det utan å snu seg mot meg.
- Eg meiner det, sa eg. — Eg kan jo sikkert dra heim snart uansett, ho har sikkert roa seg no, sa eg. - Ho har sikkert roa seg no, sa eg ein gong til, berre lågare, prøvde å overtale Anita til å dra sjølv om eg ikkje ville at ho skulle dra, og eg såg på henne idet eg la frå meg beinet, eg greip servietten og tørka feitt og krydder og salt av fingrane, og Anita snudde seg mot meg, og ho lét seg heldigvis ikkje overtale.
- Nei, sa ho ein gong til, ho smilte eit litt trist smil, og ho la handa forbi munnen og hosta litt.
- Var det godt, eller? sa ho, ho nikka mot pappskåla med beina i, det var berre fem minutt sidan ho spurde om det var godt, og no spurde ho igjen, spurde fordi det gjorde godt å vete at ho hadde greidd å gjere meg glad igjen, ho trudde ikkje eg skjønte det, men det gjorde eg.
- Kjempegodt, sa eg. - Så godt at eg nesten vart sur da eg var mett, sa eg, og eg lo ein liten latter, og Anita smilte tilbake, og no var ikkje smilet hennar like trist lenger, no verka ho litt gladare. - Enda betre enn fleskebeina vi bruker å ha på laurdagane, sa eg, det stakk litt i meg med det same eg sa det, for eg ville ikkje snakke stygt om fleskebeina som mamma laga, snille mamma som laga fleskebein når vi skulle kose oss på laurdagane, sjølv om ho ikkje var så veldig glad i fleskebein, så gjorde ho det.- Iallfall like gode, skynda eg meg å seie. - Iallfall like gode, sa eg ein gong til, berre lågare, det kjentest litt betre straks eg hadde sagt det, og det var eigentleg bra at eg sa det også, tenkte eg, for eg må passe på å ikkje å overdrive skrytet, om Anita trur at eg seier det eg seier berre fordi eg vil gjere henne glad, så sluttar ho å vere glad, og det vil eg ikkje, tenkte eg.
- Det var bra, sa ho. - Du, skal vi prøve bilspelet? sa ho, og no sperra ho plutseleg opp auga og såg ivrig ut, eg skjønte godt at ho gjorde seg meir ivrig enn ho var, eg visste at ho var for gammal til å bli oppspilt over slikt noko, og at ho spelte ivrig fordi ho ville at eg skulle bli ivrig.
-Ja, sa eg, og eg greidde å hørast glad og oppspilt ut.
- Kom igjen, da, sa ho, og så reiste vi oss, og vi gjekk inn på videobutikken som låg vegg i vegg, det knasa i sandkorn idet eg sette foten ned på golvflisene, og ei sur tobakkslukt stakk i nasebora idet eg passerte bakrommet. Vi gjekk bort til bilspelet og sette oss i kvart vårt bilsete med svart skaitrekk der hola og riftene var lappa med gaffatape, og Anita lirka myntane inn i den smale sprekka, og myntane klirra idet dei fall ned kassen som låg skjult inne i bilspelet. - Eg vil ha Porschen, sa Anita.
- Ok, da kjører eg Alfa Romeo, sa eg, og vi valde bilane våre og begynte å kjøre, og Anita tok leiinga med ein gong.
Å-å-å-å-å, ropte ho idet ho kjørte gjennom den første svingen, og oi-oi-oi, ropte ho idet ho kjørte gjennom den andre svingen, og eg trykte gassen i botnen. Eg såg fort bort på henne. Auga hennar var store, og ho satt med tungespissen ut av munnen, og eg kjente eg vart glad når eg såg henne slik, for ho gjorde seg ikkje til, ho prøvde ikkje å sjå ut som om ho hadde det artig berre fordi eg skulle ha det artig, ho hadde det faktisk artig, det var som om ho hadde glømt å vere så vaksen som ho alltid prøvde å vere når ho var saman med meg, var verken vaksen eller tøff ungdom no, ho var slik ho brukte å vere før.
- A-å-å-å, ropte ho igjen, og no låg ho så langt framfor meg at eg ikkje kunne sjå bilen hennar på min skjerm lenger, var berre ei utforkjøring eller ein kollisjon som kunne hindre henne i å vinne no, og berre ho ikkje kjører utfor eller kolliderer med vilje, tenkte eg, berre ho ikkje bestemmer seg for å vere snill og la meg vinne, det vil eg ikkje. Og ho gjorde det ikkje heller, ho hadde glømt å vere vaksen og var akkurat slik ho brukte å vere før. Jaaa, ropte ho idet ho kjørte over målstreken.
- Kven er best? sa ho høgt, og strekte begge armane i veret. - Kven er best? sa ho ein gong til idet eg suste over målstreken. Det blinka «you lose» på skjermen min, og under der igjen blinka det «game over», og eg snudde meg mot henne, og ho satt enno med armane i véret.
- Var noko gale med giret mitt, sa eg, det var ikkje noko gale med giret, men eg sa det likevel, eg ville ikkje at ho skulle la meg vinne, men det var naturlegvis ikkje det same som at det var greitt å tape, iallfall ikkje i bilkjøring. - Var nesten umuleg å skifte frå tredje til fjerde, sa eg.
- Ja, særleg, sa ho høgt, og så lo ho, ho var akkurat slik ho brukte å vere før, og ho lo for å terge meg, men eg vart ikkje sint, før brukte eg alltid å bli sint når ho erta meg slik som dette, men no begynte eg å le sjølv.
Vi reiste oss og gjekk ut av videobutikken, og Anita tok røykpakken ut av lomma på dongerijakka, og ho nappa ut ein sigarett og stakk han i munnen.
- Det er lenge sidan eg har kjørt bilspel, sa ho, og sigaretten vippa opp og ned i munnen hennar når ho snakka, og ho tente sigaretten og bles røyken ut av nasen. - Eg hadde glømt kor artig det var, sa ho.
- Det er kjempeartig, sa eg.
Vi gjekk ut av sentrum og forbi småbåthamna, det hadde begynt å blåse, og eg hørte lyden av båtane som skumpa borti kvarandre i den litt urolege sjøen, ei måke vart tatt av eit vindkast, ho segla sidelengs nokre meter, før ho vann tilbake kontrollen og flaug bort til bakgarden på bilverkstaden, der ho sette seg på ein av dekkstablane. Vi gjekk over gata, vi kom stadig nærmare huset vårt, og vi sa berre mindre og mindre jo nærmare vi kom, Anita røykte, og eg såg ned på skorne mine, og kanskje burde vi vente enda litt til før vi går heim, tenkte eg, kanskje burde vi gi mamma litt meir tid og gå eit par rundar rundt kvartalet eller noko. Men vi gjorde det ikkje, vi gjekk berre, gjekk som på autopilot gjennom nabolaget, det kom eit snork frå ein lastebilmotor bak oss, og det blafra og slo i ein raud og kvit drake som steig opp bak hekken til høgre for oss, og vi gjekk bort til huset vårt, gjekk opp trappa og inn i yttergangen, eg kjente lukta av grønsåpe slå imot meg med det same eg kom inn, og no hadde mamma kosta opp jorda, plantane og alle potteskåra som låg strødde utover golvet da vi drog, det visste eg at ho hadde, og ho hadde rydda og vaska og gjort det fint i huset, no var det mykje finare enn på lenge, det visste eg at det var, ho hadde henta fram kreftene ingen skulle tru at ho hadde, og forsøkt å gjere alt saman godt igjen. Eg såg på Anita idet eg trødde meg sjølv på hælen og sparka av meg den eine skoen, og ho tenkte det same som meg, det såg eg på henne. Vi sa ikkje noko idet vi opna gangdøra og gjekk inn, og der stod mamma, ho stod inne på kjøkkenet, ho hadde det blårutete forkleet på, forkleet Anita hadde sydd til henne på forminga for nokre år sidan, ho var i ferd med å skyve eit brett med bollar inn i omnen, og ho snudde seg og såg på oss.
- Hei, sa ho, ho smilte fort, og ho snudde seg fort bort igjen, og eg skjønte straks at ho syntest det var vanskeleg å møte blikket vårt, iallfall Anita sitt. - Eg bakar bollar, sa ho, ho sa det før eg rakk å seie hei tilbake, og stemma hennar var altfor blid. - Har de lyst på bollar? sa ho, ho lukka døra til komfyren, og ho snudde seg mot oss og smilte, men ho greidde ikkje å sjå på oss, og ho forta seg å sjå bort igjen, forta seg å bli opptatt med å rydde vekk det som stod på benken.
-Ja, sa eg, med glad stemme sa eg det, sa det sjølv om eg var stappmett etter alle fleskebeina.
- Ein bolle eller to, og så er alt som før igjen, sa Anita, men sånn må ho da ikkje snakke, tenkte eg, korleis skal mamma komme seg igjen om Anita snakkar slik som dette. Eg prøvde å fange blikket hennar så ho skulle forstå kva eg meinte, men eg greidde det ikkje, ho snudde seg berre og gjekk bort til stumtenaren, ho vrikka seg ut av dongerijakka og hengte den på stumtenaren, og eg gjekk inn på kjøkkenet, eg såg på mamma idet eg sette meg ved kjøkkenbordet, og mamma kommenterte ikkje det Anita sa, ho smilte berre mens ho pakka papiret rundt smørpakken og sette han inn i kjøleskapet, og ho smilte mens ho flytta koppen med smørpenselen frå benken og opp i oppvaskkummen.
Og så kom Anita inn på kjøkkenet. Ho gjekk fort og bestemt, og ho trampa litt ekstra i golvet, gjorde nesten alltid det når ho meinte at ho hadde rett til å vere sint. Ho fylte i eit glas vatn og drakk alt saman i ein slurk, og mamma smilte og rydda, og blikket hennar flytta seg hit og dit, pupillane hennar var som fluer stengte inn i ei taklampe, og ho såg alle stader bortsett frå på Anita, og no måtte eg hjelpe henne, ho var så lei for det som skjedde, og ho ville gjere det godt igjen ved å bake bollar til oss, og no måtte eg vise henne at eg var glad for bollane.
- Kor lenge skal dei stå i omnen? sa eg.
- Åtte-ni minutt, berre, sa mamma.
- Bra, sa eg, med glad stemme sa eg det. - Har vi jordbærsyltetøy? sa eg.
- Du, det er eg jammen ikkje sikker på, sa mamma høgt, ho sa det som om det var noko ho hadde spekulert lenge på, og ho sleppte det ho hadde i hendene, og gjekk bort til kjøleskapet og opna det, og ho tok til å leite etter jordbærsyl-tetøy. Ho flytta på leverposteien, brunosten og kaviartuben og såg innerst i den nederste hylla, og ho flytta på fatet med middagsrestar og glaset med sylteagurk og såg i hylla over, med raske, utolmodige bevegelsar gjorde ho det, leita som om ingenting var viktigare akkurat no enn å finne jordbærsyltetøyet, og eg såg på henne, og ho leita og leita, og plutseleg kjente eg at eg vart tjukk i halsen, og no kjente eg at auga vart våte også, og eg såg på Anita, ho hadde sett frå seg glaset, og ho stod med ryggen inntil oppvaskbenken, stod heilt stille og berre såg på mamma.
- Skal vi ikkje snakke om det eingong? sa ho, men mamma svarte ikkje, ho snudde seg ikkje heller, ho fortsette berre å leite etter jordbærsyltetøyet.
- Eg var da sikker på at vi hadde jordbærsyltetøy, sa ho.
-Eg skjønner det ikkje, sa ho, og så snudde ho seg mot Anita, og ho smilte som om ho ikkje hadde hørt kva Anita spurde om, smilte som om alt var slik det skulle vere. - Har du ete opp jordbæra da, Anita? sa ho vennleg, og Anita såg på henne utan å seie noko, det var som om ansiktet hennar stivna, ho såg ut som om ho hadde sett eitt eller anna skremmande, og mamma snudde seg og fortsette å leite, ho leita og leita, og auga mine var våte, eg vart berre tjukkare og tjukkare i halsen, og eg heldt meg for munnen og kremta.
- Det er ikkje så nøye, mamma, sa eg.
- Men herregud, det må da vere her ein stad, sa ho.
- Eg tar da brunost i staden, sa eg, men ho hørte ikkje, ingenting var viktigare enn å finne syltetøyet, og ho fortsette berre å leite, ho bøygde seg og såg heilt nederst i kjøleskapet, og eg såg konturane av den ruglete ryggrada under genseren.
- Mamma, sa Anita, men mamma svarte framleis ikkje, ho retta seg opp i ryggen og vart ståande og sjå inn i kjøleskapet mens ho rista på hovudet.
- Nei, sa ho. - Da får eg sykle på butikken og kjøpe, da.
- Men det er ikkje så nøye, hører du, sa eg.
- Eg skulle hatt meir gjær uansett, sa ho.
- Mamma, sa Anita igjen.
- Til rundstykka, sa mamma, og så lukka ho kjøleskaps-døra og snudde seg. - Eg tenkte eg skulle bake rundstykke som de kan ha med på skolen i morgon, sa ho, og ho såg på meg og smilte, altfor blidt smilte ho, og ho snudde seg og skulle til å gå ut i gangen, men Anita la handa på underarmen hennar og stoppa henne.
- Slepp! skreik mamma plutseleg, og ho reiv til seg armen, og Anita skvatt til med det same, og mamma løfta begge hendene og tok seg til hovudet, og ho lukka auga og stod heilt stiv i eit par sekund. - Berre ... slepp! sa ho, og no snakka ho plutseleg lågt, og ho opna auga og såg på Anita og svelgde idet ho senka hendene. - Unnskyld, vennen, sa ho, og ho smilte fort, og ho såg ned, og ho såg på Anita og smilte fort igjen. - Eg skal berre på butikken, eg er tilbake om ti minutt, sa ho, og så gjekk ho ut i gangen, ho tok på den raude og gule allvérsjakka og dei blå og kvite Helly Hansen-støvlane som hadde ei rynkete sprekke over den høgre ankelen, sjølv om det var tørt og ikkje hadde regna på fleire dagar, tok ho på seg allvérsjakka og støvlane, og ho passa på å ikkje sjå på oss idet ho gjekk bort til entrédøra, ho minte oss ikkje på at vi måtte ta ut bollane når dei var ferdige, og ho sa ikkje ha det heller, ho forta seg berre ut.
Eg satt heilt stille på kjøkkenstolen, og eg såg på Anita, og Anita såg ned i golvet, ho sa ikkje eit ord, ho såg ikkje sint ut, såg ikkje sur ut heller, ho var alvorleg og nesten heilt stiv i ansiktet, og eg likte det ikkje, det var mykje lettare når ho var sint og snakka stygt, enn når det var slik som dette, når ho var så alvorleg, greidde eg ikkje å tru på at alt dette ikkje var så alvorleg trass alt.
- Det er jo ikkje så rart om det tar litt tid, sa eg, eg sa det same som ho hadde sagt til meg før, og eg håpa ho ville nikke og seie at det var sant.
- Kva? sa ho.
- Før ho kjem over han fyren, sa eg. - Det er jo ikkje rart at det tar litt tid, sa eg. - Det er jo ikkje rart at det tar litt tid, sa eg ein gong til, berre lågare, og eg såg på henne og svelgde, og no måtte ho gi meg rett i det eg sa, eg sa berre det same som ho hadde sagt før, og no måtte ho ikkje seie noko heilt anna plutseleg, ho måtte seie at dette hadde med han fyren å gjere, han hadde ikkje sagt noko om at han var gift frå før, så det var jo ikkje rart at mamma var så ute av seg som ho var, måtte ho seie.
Ho såg på meg og smilte.
-Nei, sa ho, men eg såg på smilet hennar at ho ikkie meinte det, ho sa det berre fordi ho visste at det var dette eg ville høre, ho ville berre trøste meg, men eg ville ikkje bli trøsta, når ho trøsta meg, tenkte eg berre at eg trong å bli trøsta, og da vart det umuleg å tru at dette ikkje var så alvorleg, men det var alvorleg, eg visste jo det, det kom ikkje berre av han fyren, det kom av sjukdommen hennar, angsten og depresjonen hennar, dette som tok tak, og som ikkje ville sleppe, dette som tvinga henne til å tenke og gjere ting ho ikkje ville tenke og gjere, dette som gjorde henne om til nokon ho ikkje ville vere.

 

_________________________________________________________________

Frå Carl Frode Tiller: Begynnelser. Aschehoug 2017. Side 282-292.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2019.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.
_________________________________________________________________